2021-01-01

Czy nastolatkom grozi pandemia samotności?

Pandemia wymusiła od nas izolację w wielu aspektach życia. Zagrożenie związane z zakażeniem koronawirusem nie pozostawiło nam możliwości wyboru, wymuszając drastyczne restrykcje w obszarze ludzkiej wolności.

Psychologia
zdjęcie
UDOSTĘPNIJ:

Ograniczenia swobodnego poruszania się w przestrzeni publicznej, nakaz pozostawania w domach, brak kontaktu z p rzyrodą, a p rzede w szystkim b rak możliwości spotykania się z innymi ludźmi (poza najbliższymi członkami rodziny) — w szystkie t e c zynniki w ywarły z naczący w pływ n a n asze f unkcjonowanie, zarówno psychiczne, jak i fizyczne.

Okoliczności, z jakimi przyszło nam się mierzyć, stały się tym bardziej dotkliwe, im więcej naszych potrzeb pozostało niezaspokojonych. Bycie w relacji z drugim człowiekiem to jedna z naszych najważniejszych potrzeb. Dzieci i młodzież są grupą, która wyjątkowo d otkliwie o dczuła b rak k ontaktów rówieśniczych, będących ważnym elementem ich prawidłowego rozwoju społecznego. Niniejszy artykuł jest próbą przyjrzenia się, w jaki sposób izolacja spowodowana przez COVID-19 wpłynęła na kondycję psychiczną nastolatków oraz jakie zagrożenia i szanse dla ich rozwoju psychicznego stworzył dystans społeczny.

W związku z zamknięciem szkół spowodowanym rozprzestrzenianiem się epidemii koronawirusa, życie ponad 80% uczniów w wielu krajach świata uległo drastycznej zmianie. Wraz z upływem czasu, kiedy wprowadzono n auczanie z dalne o raz o graniczono młodszym dzieciom i nastolatkom możliwość wychodzenia z domów, zaczęto w tej grupie społecznej obserwować negatywne psychologiczne skutki takiej izolacji.

Jedną z konsekwencji, oprócz poczucia zagrożenia zdrowia i niepewności związanej z najbliższą przyszłością, stało się coraz bardziej wyraźne poczucie osamotnienia i rzeczywistego doświadczania samotności. Brak aktywności fizycznej na świeżym powietrzu, brak możliwości spotykania się z rówieśnikami, przymus samotnego odbywania lekcji przy komputerze przez kilka godzin dziennie, niska motywacja osiągnięć edukacyjnych związana z brakiem możliwości rywalizowania z rówieśnikami na tym polu — wszystko to przyczyniło się do stopniowego podwyższania się poziomu stresu. W w ielu d omach r odzice z aczęli u swoich dzieci zauważać wzrost zachowań świadczących o wyraźnym zachwianiu równowagi emocjonalnej, przejawiających się w pobudzeniu psychofizycznym, działaniach nacechowanych agresją lub przeciwnie, poprzez e mocjonalne w ycofanie i p ostawę lękową.

Na początkowym etapie pandemii dla wielu młodych ludzi, sytuacja, w której nie trzeba było iść do szkół, wydawała się przyjemną odmianą. Część nałożonych na nas ograniczeń byliśmy w stanie twórczo i z ochotą kompensować — poprzez wspólne spędzanie czasu z rodziną, a więc np. wspólne gotowanie, w spólne o drabianie l ekcji, k orzystanie z dobrodziejstw technologii, czytanie książek. To, wydawać by się mogło, dobry czas na czerpanie radości z bycia ze sobą, robienia tego, co lubimy i na próbowanie nowych rzeczy.

Z miesiąca na miesiąc jednak wiele dzieci zaczęło odczuwać również nieprzyjemne skutki uczenia się w warunkach domowych i spędzania większości dnia w czterech ścianach. Skończył się czas, kiedy dzieci miały wiele atrakcji szkolnych i pozaszkolnych, a w ich miejsce teraz wkradła się nuda, znużenie, p roblem z e z nalezieniem d la s iebie atrakcyjnych zajęć w domu oraz konieczność pozostawania z samym sobą codziennie przez wiele g odzin i dni. Większość dzieci coraz bardziej tęskni za zabawą i spotkaniami ze znajomymi, gdyż kontakty społeczne są im szalenie potrzebne: do budowania relacji, dzielenia się wspólnymi zainteresowaniami, wspólnego spędzania czasu.

Okres dojrzewania to szczególnie trudny czas dla nastolatków. To wtedy w życiu dziecka zachodzi wiele zmian związanych z jego potrzebami, motywacją, psychiką i relacjami społecznymi. Wielu z nich nie potrafi poradzić sobie z negatywnymi emocjami, jakie wywołuje niemalże całkowita izolacja społeczna. Pojawia się żal, złość, bezsilność, wahania nastroju, zaburzenia rytmu dnia i nocy, zaburzenia jedzenia i objawy somatyczne. Aby poradzić sobie z tymi uczuciami, przykrymi myślami i nudą, niektórzy spędzają coraz więcej czasu „w sieci”. Wielogodzinne s amotne s urfowanie w I nternecie s kutkuje c zęsto p ogorszeniem nastroju, coraz częściej pojawiającym się uczuciem smutku i ogólnego zniechęcenia czy apatii, a dzieci stają się milczące i n ieobecne w ż yciu r odzinnym. Część uczniów, wcześniej prześladowanych przez kolegów, na wieść o izolacji domowej poczuła zapewne ulgę. Niestety, doświadczenia pokazują, że ofiara szkolnej przemocy często jest również ofiarą przemocy w domu lub jest nadal dręczona przez rówieśników w mediach społecznościowych.

Dla większości nastolatków na tym etapie rozwoju potrzeba kontaktów z rówieśnikami jest niemal tak samo ważna, jak oddychanie, gdyż w odbiciu relacji oglądają oni siebie i budują własną samoocenę. Brak sygnałów od kolegów, że są dla nich ważni, może u części tych młodych osób obniżyć i ch p oczucie w łasnej w artości i znaczenie. Obecnie, kontakty w sieci są jedyną możliwością otrzymania tych sygnałów.

Emocje u n astolatków s ą p rzez d orosłych często odbierane jako skrajne i wyolbrzymiane, a zaangażowanie młodych ludzi sprowadza się do spełniania ich własnych potrzeb. Oczywiście, część adolescentów powie, że dzięki obecnej sytuacji mogą nareszcie poczuć się szczęśliwi, gdyż nie potrzebują, a n awet n ie c hcą k ontaktować się z innymi i wolą przebywać „we własnym świecie”. Zależy to m.in. od utrwalonego przez nich systemu wartości, cech osobowościowych, tolerancji wobec pozostawania w odosobnieniu przez dłuższy czas, poczucia przynależności do grupy społecznej czy satysfakcji z kontaktów społecznych, a często podłożem wycofania jest lęk przed odrzuceniem czy oceną rówieśniczą. Przymus spędzania czasu we własnym towarzystwie przez tak długi czas u wielu młodych ludzi utrwala ich dystans społeczny i n ie d ość, ż e p owoli z aczynają oni przyzwyczajać się do samotniczego stylu życia, to mają często złudne poczucie szczęścia, które spełnia się w ich m niemaniu właśnie poprzez dystans do ludzi, który równa się poczuciu bezpieczeństwa. Niektórzy młodzi ludzie jednak bardzo tęsknią do kontaktów z rówieśnikami. S ytuacja, w k tórej n agle z nalazł się świat, na szczęście nie będzie trwać wiecznie. Niemniej, przebywanie w fizycznej izolacji i towarzyszące temu poczucie osamotnienia wiele mówi nastolatkom o nich samych. O tym, czy lubią i potrafią być sami ze sobą, czy potrzebują innych ludzi, by się rozwijać i dobrze o sobie myśleć, czy potrafią w tych odmiennych warunkach troszczyć się o siebie oraz czy potrafią i chcą reagować na potrzeby innych.

Jak powiedział Sokrates: „Poznaj samego siebie, a stanie przed Tobą otworem cały świat”. Odosobnienie i nauka w domu to przecież również szansa rozwoju, sprawdzian samodzielności i odpowiedzialności, ćwiczenie umiejętności planowania i organizowania własnego czasu, samodyscypliny, motywacji do podejmowania działań, a także poznawanie i uczenie się swoich możliwości i ograniczeń. Kiedyś, przed pandemią, wydawało się, że to życie (czytaj: r ównież r odzice i s zkoła) n iejako samo nadawało bieg zdarzeń i organizowało młodym ludziom rzeczywistość, k tórzy n agle z ostali r zuceni n a „głęboką wodę” i teraz sami muszą je stworzyć.

Jak więc rodzice, młodzież i dzieci mogą wykorzystać obecną sytuację pandemii do tego, by móc utrzymać swoją kondycję psychiczną i fizyczną w zdrowiu i przygotować się na powrót do „normalnego życia”?

1. UTRZYMUJ RUTYNĘ

Rutyna nadaje codzienności sens i stanowi w ymiar w pływania n a s woje ż ycie oraz wzmacnia poczucie sprawstwa i wewnętrznej kontroli. Zwłaszcza w obecnych warunkach organizacja codziennych zajęć, a więc przestrzeganie wypracowanego wcześniej rytmu dnia, jak np. wstawanie o określonej porze, przestrzeganie pór posiłków oraz ustalenie r ytmu snu, pozwoli dzieciom stworzyć warunki życia podobne d o t ych, k tóre z nali o d z awsze. Tych, które zapewniały bezpieczeństwo i stabilizację, pozwalały uporządkować rzeczywistość. Dzieci i młodzież do dobrego funkcjonowania psychofizycznego bardzo potrzebują struktury dnia, k tóra n ie jest o graniczeniem ich wewnętrznej wolności. 

Rodzice m ogą i p owinni p omóc d zieciom wyznaczyć nowy harmonogram dnia, w spólnie o mówić i u stalić c zas na naukę i zabawę, mobilizować siebie i dzieci do dbania o higienę psychiczną i fizyczną, wyjaśnić znaczenie wyraźnego rozdzielenia pomiędzy dniem a nocą (wobec braku konieczności wychodzenia do szkoły, część nastolatków najchętniej spędzałaby całe dnie w piżamie). Warto także dbać o wspólne s pożywanie c hoćby j ednego p osiłku w ciągu dnia, a pod wieczór porozmawiać z dzieckiem o tym, co przyniósł dzień. Gdy zachowamy codzienny r ytm, w ielu z nas będzie po pandemii łatwiej i łagodniej wrócić do normalnych zajęć.

2. OBSERWUJ

Rodzice, s ami s pełniając w iele z awodowych i rodzinnych obowiązków, powinni również pozostać czujni i uważni na niepokojące sygnały, które mogą świadczyć o trudnościach ich dziecka w sferze psychicznej, zwłaszcza w przypadku nastolatków. Obserwowanie jest ważne, by móc towarzyszyć dziecku w pokonywaniu trudności dotyczących nauki w systemie online oraz problemów psychologicznych związanych z izolacją społeczną. Jeśli u dziecka pojawi s ię w yraźne p ogorszenie n astroju, rezygnacja z dotychczasowych zainteresowań, mniejsze zaangażowanie w codzienne aktywności, problemy ze snem, spadek lub wzrost apetytu, przedłużająca się niechęć do wychodzenia z pokoju lub nadmierne z wracanie na siebie uwagi dorosłych, warto porozmawiać z dzieckiem o swoich obawach. Jeśli jego zachowanie czy stan psychofizyczny będzie się pogarszał, to warto jak najszybciej skontaktować się ze specjalistą (lekarzem rodzinnym, psychologiem, lekarzem psychiatrą). Rodzice powinni uświadomić sobie, że trudne z achowanie i ch d ziecka m oże być odzwierciedleniem tego, co obecnie dzieje się w ich domu lub dotyczyć trudności związanych z przeżywaniem samotności.

3. ROZMAWIAJ

Twoje d ziecko p otrzebuje t eraz k ontaktu, c hoć b ędzie p okazywać, ż e j est przeciwnie. Zwłaszcza w postępowaniu z nastolatkiem ważne jest zainteresowanie i z aakceptowanie r óżnicy p otrzeb dotyczących granic (tego, rodzicu, możesz się nigdy nie dowiedzieć). Młodzi ludzie s ami c zęsto n ie w iedzą, dlaczego stają się wybuchowi lub zupełnie małomówni czy płaczliwi, a świat nagle stał się podwójnie niesprzyjający i druzgocący. Często czują się odrzuceni lub nagabywani przez rodziców, rodzeństwo czy znajomych. Nadmiernie reagują na wszelkie sygnały pochodzące z zewnątrz oraz jednocześnie próbują z naleźć s woje m iejsce w n owej r zeczywistości. Może i m s ię w ydawać, ż e już nigdy nie będą mieć znajomych, już nigdy nie będą mieli dobrych ocen lub na zawsze pozostaną nieatrakcyjni. Rodzicu, c hoć t o t rudne, n ie o ceniaj, r aczej obserwuj ten proces nierównowagi i samą obecnością, byciem obok, towarzysz dziecku w jego zmaganiach, gdy uczy się siebie. Na rozmowę z nastolatkiem może lepiej wybrać porę wieczorną niż poranną, wielu z nich jest wtedy bardziej aktywnych i chętnych do kontaktu. Zachęcaj do poszukiwania nowych zainteresowań, sposobów na nawiązanie nowych znajomości i odreagowanie frustracji. Pozwólmy dziecku wyciągać własne wnioski z życia w warunkach pandemii.

4. ZREDUKUJ WYMAGANIA

W warunkach zmian, buntowniczego nastawienia lub całkowitego braku kontaktu z nastolatkiem czy znacznego pogorszenia jego wyników edukacyjnych, wielu rodzicom niełatwo być wyrozumiałym i wciąż okazywać cierpliwość. R odzicom c zęsto w ydaje s ię, ż e mają obowiązek ciągle wychowywać, w każdych warunkach, na każdym etapie rozwoju d ziecka, w k ażdej s ytuacji. A n astolatek p otrzebuje r odzica, k tóry po prostu chce nim być. Trzeba jednak mieć na uwadze, że nieznośna huśtawka nastrojów i negatywne emocje mogą w dużej mierze wynikać z obecnej sytuacji i nie są skierowane przeciwko rodzicom. Choć wydawać by się to mogło nieracjonalne i w ielu r odziców p ozbawia ciężko wypracowanej kontroli, pozwólmy im robić rzeczy, na które w normalnej rzeczywistości nie mieli zgody. Rytm snu i czuwania u nastolatka jest rozwojowo zaburzony, preferują często życie nocne, więc w granicach rozsądku pozwólmy im pójść później spać, spędzić czas dłużej przed komputerem, zwłaszcza jeśli tam spotykają się wirtualnie z rówieśnikami. Pamiętajmy, że jako rodzice i j ako d orośli, p rzy r ówieśnikach nie m amy s zans. Z achęcajmy, a le n ie zmuszajmy: do ruchu, regularności posiłków, wykonywania obowiązków.

Pamiętajmy, COVID-19 minie, a dzieci pozostaną z nami oraz ze swoją, już inną wersją siebie w nowej, zmienionej rzeczywistości.

Więcej wiedzy na temat zdrowia zdobędziesz na konferencji pt. Czego Ci lekarz nie powie

Te artykuły zyskują na popularności

Harmonia 2016 wrzesień-paździe...
miniaturka
2016-09-01

Niegrzeczne dzieci mają łatwiej

Dzieci tych samych rodziców, rozdanie z tej samej puli genów, te same metody wychowawcze i zupełnie inny efekt. Powodów jest kilka. Ważny z nich to psychofizyczne predyspozycje...

Harmonia 2021 marzec-kwiecień
miniaturka
2021-03-01

Czy to jeszcze smutek, czy już depresja?

Znany psychiatra i psychoterapeuta prof. Bogdan de Barbaro w swoim wystąpieniu wygłoszonym w ramach Strefy Psyche SWPS, opowiedział o współczesnym dylemacie, który dotyka potrzeby...

Harmonia 2018 styczeń-luty
miniaturka
2018-01-01

Alergia na hejt

Hejt, czy jest już zjawiskiem powszechnym? Z czego wynika i jak sobie z nim radzić? Jesteśmy na niego uczuleni, czy jesteśmy odporni?


Harmonia 2022 styczeń-luty
miniaturka
2022-01-01

W toksycznym kręgu

To, w jakiej rodzinie dorastamy, ma ogromny wpływ na całe nasze życie. Jeśli w rodzinnym domu mamy do czynienia z narcyzem bądź narcyzą, jesteśmy potencjalną ofi arą narcystycznego...

Psycholog, psychoterapeuta, trener rozwoju osobistego. Zajmuje się udzielaniem pomocy psychologicznej osobom dorosłym oraz młodzieży. Wiedzę i doświadczenie psychoterapeutyczne zdobywa w Polskim Instytucie Ericksonowskim. Zawodowo i badawczo interesuje się wpływem stylu życia (diety, aktywności fizycznej, czynników osobowościowych i środowiskowych) na poziom zdrowia psychofizycznego, a także jego wpływem na rozwój chorób autoimmunologicznych. Na co dzień pracuje w VITALCLINICA w Jelonku koło Poznania. www.vitalclinica.pl

Archiwalne numery



Archiwalne numery

Nasi eksperci

Redakcja

Redakcja czasopisma Harmonia.
Twoje Zdrowie,
Twoja odpowiedzialność.

 

Prenumerata: 728 457 165
Stoiska wystawiennicze: 503 447 471
Bilety na konferencje: 728 457 165
Reklama: 503 447 471
Redakcja: 728 457 165

[email protected]
[email protected]
www.harmoniatwojezdrowie.com

facebook.com/harmoniatwojezdrowie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Dziękujemy, że korzystasz z legalnego źródła. Pamiętaj! Wydawca nie wyraża zgody na pobieranie, kopiowanie, powielanie i udostępnianie materiałów bez zgody Wydawcy poza portalem harmoniatwojezdrowie.com. Pobieranie, kopiowanie i powielanie materiału opublikowanych w portalu Harmonia Twoje Zdrowie Twoja Odpowiedzialność bez zgody Wydawcy to poważne przestępstwo. Jeśli chcesz możesz udostępnić link do portalu w mediach społecznościowych.

Zobacz koniecznie

Nagranie z konferencji „Czego Ci lekarz nie powie” 13.11.2021 z G2 Arena Jasionka k. Rzeszowa

zobacz teraz

COOKIES

Korzystamy z Cookies, by zapewnić Ci dostęp do informacji, wszystkich oferowanych usług, by gromadzić informacje związane z korzystaniem z serwisu, a także wyświetlać reklamy dopasowane do użytkowników. Stosowane przez nas pliki typu cookies umożliwiają właściwe wyświetlanie treści, analizę ruchu internetowego, ruchu reklamowego, a także utrzymanie sesji po zalogowaniu. Można wyłączyć ten mechanizm w ustawieniach przeglądarki. Korzystanie z naszego serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Korzystając z naszej strony wyrażasz zgodę na używanie Cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.