2021-07-01

Czy w obecnym stanie prawnym dopuszczalne jest uzależnianie dalszego zatrudnienia od poddania się przez pracownika szczepieniu przeciwko COVID-19?

Od pewnego czasu, wśród pracodawców można dostrzec niepokojącą tendencję, zmierzającą do tego, aby uzależnić możliwość dalszego zatrudniania pracowników bądź przyjęcia do pracy nowych pracowników od zaszczepienia się przeciwko COVID- 19.

Prawo do zdrowia...
zdjęcie
UDOSTĘPNIJ:

Pomysły te spotkały się także z odpowiedzią środowiska prawniczego.

Część przedstawicieli tego zawodu uważa, że obecnie pracodawcy nie mają żadnych podstaw prawnych, aby zmusić swoich pracowników do poddania się takiemu szczepieniu lub aby uzależnić możliwość zatrudnienia od przedłożenia zaświadczenia o odbytym szczepieniu przeciwko COVID-19. Są również eksperci prawa pracy, którzy stoją na stanowisku przeciwnym, dopatrując się podstaw prawnych pozwalających niejako „zmusić” pracowników do poddania się szczepieniu w przepisie art. 2221 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1984 roku Kodeks pracy (t.j. Dz.U.2020.1320) i wydanym na podstawie tego przepisu rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 11 grudnia 2020 roku, zmieniającego rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U.2020.2234), w związku z przepisem art. 20 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U.2020.1845).

Zgodnie z treścią 2221 § 1 Kodeksu pracy: „W razie zatrudniania pracownika w warunkach narażenia na działanie szkodliwych czynników biologicznych pracodawca stosuje wszelkie dostępne środki eliminujące narażenie, a jeżeli jest to niemożliwe — ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki”.

Wydaje się jednak, że słuszne jest pierwsze z przytoczonych wyżej stanowisk, podkreślające brak podstaw prawnych do uzależniania przez pracodawców dalszego zatrudnienia pracownika od poddania się przez niego szczepieniu przeciwko COVID-19. Powodów do takiego stwierdzenia jest wiele, choćby ten, że szczepienia przeciwko COVID-19 na chwilę obecną są całkowicie dobrowolne. Podnieść jednak należy, że prezentowane w powyższej kwestii stanowiska środowiska prawniczego, stanowiące swoisty głos w dyskusji, nie biorą pod uwagę tak istotnego zagadnienia, jak to, czym w istocie jest prowadzona obecnie na tak olbrzymią skalę akcja szczepień przeciwko COVID-19? Odpowiedź na tak zadane pytanie może być kluczem do rozwiązania problemu zwolnień pracowników, z powodu odmowy poddania się szczepieniom przeciwko COVID- 19.

W mojej opinii szczepienia przeciwko COVID-19, prowadzone – bez względu na to, jaką szczepionką – w obecnym stanie faktycznym, spełniają defi nicję eksperymentu medycznego, a ściślej eksperymentu medycznego – leczniczego. Zgodnie z treścią przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 roku o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz.U.2021.790): „Eksperyment medyczny przeprowadzany na ludziach może być eksperymentem leczniczym lub eksperymentem badawczym”. Z kolei w myśl postanowień ust. 2 przywołanego przepisu „Eksperymentem leczniczym jest wprowadzenie nowych albo tylko częściowo wypróbowanych metod diagnostycznych, leczniczych lub profi laktycznych w celu osiągnięcia bezpośredniej korzyści dla zdrowia osoby chorej. Może on być przeprowadzony, jeżeli dotychczas stosowane metody nie są skuteczne albo jeżeli ich skuteczność nie jest wystarczająca. Udział w eksperymencie leczniczym kobiet ciężarnych wymaga szczególnie wnikliwej oceny związanego z tym ryzyka dla matki i dziecka poczętego”.

Szczepionka, choć z założenia spełnia defi nicję produktu leczniczego, najogólniej rzecz ujmując, jest preparatem przeznaczonym do wywołania odporności na określoną chorobę. Tak więc zadaniem szczepionki nie jest leczenie, a uodpornienie, czyli profi laktyka.

Wszystkie dostępne obecnie na polskim rynku szczepionki przeciw COVID- 19, wprowadzone do obrotu na podstawie procedury warunkowej, zawierają nowe i jedynie częściowo przebadane klinicznie pod względem skuteczności i bezpieczeństwa metody zapobiegania COVID-19. Okres ważności pozwolenia warunkowo dopuszczającego do obrotu każdą ze szczepionek wynosi jeden rok od daty notyfi kacji decyzji zezwalającej. W żadnym przypadku nie ma zatem pewności, że okres ten zostanie przedłużony, wszak ów brak pewności wynika z istoty warunku (zdarzenie przyszłe i niepewne).

Dodatkowo z dokumentu o nazwie „Charakterystyka produktu leczniczego” - każdej dopuszczonej warunkowo i dostępnej na polskim rynku szczepionki, wynika, że żaden producent tych szczepionek, nie przedłożył jeszcze instytucji rejestrującej produkt leczniczy pełnej dokumentacji, a w szczególności nie przedłożył raportu końcowego z badania klinicznego dotyczącego randomizowanego, kontrolowanego placebo, zaślepionego dla obserwatora badania klinicznego celu potwierdzenia skuteczności i bezpieczeństwa ich stosowania. Producenci szczepionek w charakterystyce produktu leczniczego, zastrzegają również, że produkt (szczepionka) może nie zapewniać pełnej ochrony wszystkim osobom, które go otrzymały oraz nie wiadomo, jak długo ochrona ta będzie się utrzymywać. Taka informacja podana przez producentów szczepionek pozostaje w opozycji do zapewnień przedstawionych w przygotowanym przez Rząd „Narodowym Programie Szczepień przeciwko COVID-19”, w którym to dokumencie, czytamy, że „Pełna ochrona pojawia się po 7 dniach od podania drugiej dawki szczepionki. By szczepionka była skuteczna, konieczne jest przyjęcie dwóch dawek”. Nawiasem mówiąc, musi dziwić to, że dokument rządowy zapewnia o „pełnej ochronie” w sytuacji, gdy „pełnej ochrony” nie gwarantuje nawet producent szczepionek. Zastanawiające jest również i to, że ów „Narodowy Program Szczepień przeciwko COVID-19” nie posiada statusu aktu prawnego, a w treści tego dokumentu brak jest wskazania podstawy prawnej jego sporządzenia i wprowadzenia. Inaczej jest w przypadku innych dokumentów stanowiących „Narodowe Programy”. Na przykład „Narodowy Program Zdrowia na lata 2021-2025”, przyjęty rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 roku w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 (Dz.U.2021.642). Ten akt prawny przyjęto na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 roku o zdrowiu publicznym (t.j. Dz.U.2021.183).

Wszystko to potwierdza tezę, że prowadzone obecnie szczepienia przeciwko COVID-19, preparatami dopuszczonymi do obrotu w trybie warunkowym, przed zakończeniem wszystkich badań klinicznych, spełniają defi nicję eksperymentu medycznego leczniczego, w którym biorą udział wszyscy poddający się takim szczepieniom. Potwierdzeniem, choć pośrednio tej tezy, jest również zalecany przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, Kwestionariusz wstępnego wywiadu przesiewowego przed szczepieniem osoby dorosłej przeciw COVID-19, który należy wypełnić podczas wizyty u lekarza, poprzedzającej samo szczepienie. Na końcu tego Kwestionariusza znajduje się dość charakterystyczne oświadczenie, które ma złożyć osoba poddająca się szczepieniu, a które brzmi następująco: „Oświadczam, że dobrowolnie wyrażam zgodę na wykonanie szczepienia przeciw COVID-19. Potwierdzam, że zostały mi przekazane informacje dotyczące tego szczepienia i je zrozumiałam/zrozumiałem. Zostały mi udzielone również odpowiedzi na wszystkie zadane przeze mnie pytania i zrozumiałam/zrozumiałem udzielone mi odpowiedzi”. Powyższe oświadczenie jest dość nietypowe i raczej niespotykane, ponieważ obowiązku podpisywania takiego lub zbliżonego treściowo oświadczenia nie ma w przypadku poddawania się szczepieniu innymi – dobrowolnymi, a dostępnymi w Polsce szczepionkami, choćby tymi przeciwko grypie. Ponadto trudno jest z góry założyć, że lekarz udzieli odpowiedzi na wszystkie zadane przez osobę poddającą się szczepieniu pytania. A to z tego choćby względu, że najprawdopodobniej żaden lekarz nie będzie w stanie w sposób odpowiedzialny udzielić odpowiedzi na tak oczywiste i nasuwające się pytania, czy szczepionka wchodzi w interakcje z innymi przyjmowanymi przez pacjenta produktami leczniczymi, na przykład z popularnymi i dość powszechnie stosowanymi lekami na nadciśnienie, a jeżeli tak, to w jaki sposób? Dlaczego lekarz będzie miał trudność z udzieleniem odpowiedzi na takie pytanie? Ano dlatego, że żaden z producentów dostępnych na rynku szczepionek przeciwko COVID- 19, nie przeprowadził badań dotyczących interakcji tych szczepionek z innymi produktami leczniczymi. Nie przeprowadził również badań klinicznych w zakresie reakcji organizmu w przypadku jednoczesnego podawania wytwarzanej przez niego szczepionki z innymi szczepionkami. Powyższe zastrzeżenia znajdują się w treści dokumentu, jakim jest charakterystyka produktu leczniczego każdej szczepionki przeciwko COVID-19. Skoro w tym kierunku nie prowadzono żadnych badań (w tym badań klinicznych) – co wynika wprost z przedłożonych przez producentów tych szczepionek dokumentów, to nie są znane możliwości wystąpienia i skutki ewentualnych interakcji szczepionek przeciwko COVID-19 z innymi produktami leczniczymi. Jednak najistotniejsze w treści przywołanego oświadczenia, jest to, że osoba poddająca się szczepieniu przeciwko COVID- 19, oświadcza, że „dobrowolnie wyraża zgodę na wykonanie szczepienia”.

Powyższa treść oświadczenia współgra z założoną – przynajmniej jak do tej pory – ideą dobrowolności szczepień przeciwko COVID-19. Jednak sformułowanie „dobrowolnie” ma również doniosłe znaczenie prawne, przy dokonywaniu wykładni oświadczenia woli. Dobrowolność jest przeciwieństwem każdego rodzaju przymusu, w tym także przymusu psychicznego (vis compulsiva). W powyższym kontekście należy rozważyć, czy pracownik, stojąc przed wyborem utraty zatrudnienia, z powodu niepoddania się szczepieniu przeciwko COVID-19 lub poddania się wbrew własnej woli takiemu szczepieniu dla utrzymania pracy, znajduje się w sytuacji przymusowej, wykluczającej dobrowolność? Wydaje się, że w pewnych sytuacjach odpowiedź na tak zadane pytanie jest twierdząca. Wszystko jednak zależy od badania konkretnego i indywidualnego przypadku. Powyższe spostrzeżenia, potwierdzają tezę o tym, że prowadzone obecnie (na stan aktualnej wiedzy o dostępnych na rynku szczepionkach) szczepienia przeciwko COVID-19, spełniają defi nicję eksperymentu medycznego — leczniczego.

Jeżeli mówimy o eksperymencie medycznym, to punktem wyjścia dla oceny działań pracodawców uzależniających dalsze zatrudnienie pracowników od poddania się szczepieniu przeciwko COVID-19, muszą być wpierw przepisy Konstytucji RP, a w szczególności art. 39, zgodnie z którym „Nikt nie może być poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrażonej zgody”. Ta fundamentalna zasada gwarantuje każdemu obywatelowi wolność od jakichkolwiek eksperymentów, w szczególności przeprowadzanych bez dobrowolnie wyrażonej zgody. W myśl cytowanej regulacji żaden człowiek nie może być traktowany przedmiotowo, dlatego też nie może stać się on środkiem do osiągnięcia zamierzonego celu, nawet choćby ten cel był ważny i pożyteczny. Przepis art. 39 Konstytucji chroni przede wszystkim godność człowieka jako osoby ludzkiej. Z kolei w art. 30 Konstytucji wskazuje się na fundamentalne znaczenie przyrodzonej, niezbywalnej i nienaruszalnej godności człowieka, która stanowi źródło wszelkich wolności, praw człowieka i obywatela. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ugruntował się pogląd, że metaklauzula godności człowieka jest pierwotna wobec aktu prawnego, który explicite o niej stanowi, w związku z tym nie może zostać derogowana (usunięta) z systemu prawa. Wywieranie przez pracodawców presji na pracownikach, aby wbrew własnej woli poddali się szczepieniom przeciwko COVID-19 szczepionkami, które po pierwsze nie są obowiązkowe, a po wtóre nie przeszły wszystkich badań klinicznych mających na celu potwierdzenie skuteczności i bezpieczeństwa ich stosowania, pod groźbą zwolnienia z pracy, w przypadku odmowy zaszczepienia się, narusza zarówno wolność człowieka, jak i jego godność, której ochronę gwarantuje przede wszystkim Konstytucja RP. Wprawdzie wolność od jakichkolwiek eksperymentów zagwarantowana przepisem art. 39 Konstytucji może być pod pewnymi warunkami ograniczona, co wynika z treści art. 31 ust. 3 Konstytucji, jednak każde ograniczenie wolności, w tym w szczególności wolności od eksperymentów, może zostać wprowadzone wyłącznie w sytuacji, gdy zostaną spełnione określone przesłanki i ograniczenie to musi wynikać wprost z ustawy. Nigdy jednak te ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw, tymczasem w obecnym stanie prawnym nie ma takich regulacji. Nadto o wadze, znaczeniu i doniosłości prawa do wolności od jakichkolwiek eksperymentów, świadczy również regulacja przepisu art. 233 ust. 1 Konstytucji, który stanowi wprost, że nawet w sytuacji wprowadzenia stanu wojennego i wyjątkowego nie można ograniczać wolności i praw określonych między innymi w art. 39 Konstytucji.

Różnicowanie pracowników na tych, którzy poddali się szczepieniu przeciwko COVID-19, od tych, którzy się nie zaszczepili, poprzez podejmowanie prób rozwiązania z tymi drugimi stosunku pracy z powodu niezaszczepienia się, w mojej ocenie stanowi także przejaw dyskryminacji i nierównego traktowania pracowników będący naruszeniem nie tylko przepisów art. 183a i następnych Kodeksu pracy, ale przede wszystkim przepisu art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

W związku z powyższym każdy pracownik, któremu pracodawca wręczył wypowiedzenie umowy o pracę, uzasadniając swoją decyzję brakiem poddania się szczepieniu przeciwko COVID-19, może poszukiwać ochrony prawnej przed Sądem Pracy, składając przed upływem 21 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia stosowne odwołanie do Sądu Pracy. To, jakie uprawnienia przysługują pracownikowi w przypadku nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę, jest uzależnione od wielu czynników, w tym m.in. rodzaju umowy o pracę (umowa terminowa czy zawarta na czas nieokreślony), a także od sposobu rozwiązania umowy o pracę (za wypowiedzeniem czy bez wypowiedzenia). Roszczenia pracownicze związane z nieuzasadnionym rozwiązaniem umowy o pracę przez pracodawcę zostały szczegółowo uregulowane w Kodeksie pracy (art. 44-51 K.p. oraz art. 56- 61 K.p.).

Więcej wiedzy na temat zdrowia zdobędziesz na konferencji pt. Czego Ci lekarz nie powie

Te artykuły zyskują na popularności

Harmonia 2022 wrzesień-paździe...
miniaturka
2022-09-01

Lekarze boją się... lekarzy

Zapowiadany jest już powrót do szmat i szpryc, czyli terror medyczny w pełnej klasie. Czy to się da jakoś zatrzymać? Oczywiście, że się da. Dlaczego jednak polskie społeczeństwo...

Harmonia 2022 listopad-grudzień
miniaturka
2022-11-01

Korporacja lekarska w dobie pandemii cz. 1

KORPORACJA LEKARSKA PRZESZŁOSC A TERAZNIEJSZOSC

W 2022 roku izba lekarska obchodzi 33-lecie swojej reaktywacji. Powstała ku zadowoleniu starszej grupy ówczesnych lekarzy...

Harmonia 2022 listopad-grudzień
miniaturka
2022-11-01

Biała księga pandemii koronawirusa

„Epidemia” Covid-19 rozpoczęła się oficjalnie 17 listopada 2019 r. w mieście Wuhan, w prowincji Hubei, w środkowych Chinach, a 11 marca kolejnego roku została uznana przez...

Harmonia 2021 listopad-grudzień
miniaturka
2021-11-01

Prawo do życia, zdrowia i wolności, czyli podstawowe prawa naturalne historycznie i współcześnie

Prawo natury to jeden z dwóch, obok prawa stanowionego (pozytywnego) porządków prawnych. To swoista koncepcja prawa, która kształtowała także ustroje państw i mentalność...


   |   

Najnowszy numer Harmonii
czeka już na Ciebie!

 

Najnowsze artykuły, interesujące
tematy, wybitni eksperci i gros
wartościowej wiedzy.


 

 



Archiwalne numery

Nasi eksperci

Redakcja

Redakcja czasopisma Harmonia.
Twoje Zdrowie,
Twoja odpowiedzialność.

 

Prenumerata: 728 457 165
Stoiska wystawiennicze: 503 447 471
Bilety na konferencje: 728 457 165
Reklama: 503 447 471
Redakcja: 728 457 165

redakcja@harmoniatwojezdrowie.com
dystrybucja@harmoniatwojezdrowie.com
www.harmoniatwojezdrowie.com

facebook.com/harmoniatwojezdrowie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Dziękujemy, że korzystasz z legalnego źródła. Pamiętaj! Wydawca nie wyraża zgody na pobieranie, kopiowanie, powielanie i udostępnianie materiałów bez zgody Wydawcy poza portalem harmoniatwojezdrowie.com. Pobieranie, kopiowanie i powielanie materiału opublikowanych w portalu Harmonia Twoje Zdrowie Twoja Odpowiedzialność bez zgody Wydawcy to poważne przestępstwo. Jeśli chcesz możesz udostępnić link do portalu w mediach społecznościowych.

Zobacz koniecznie

Nagranie z konferencji „Czego Ci lekarz nie powie” 13.11.2021 z G2 Arena Jasionka k. Rzeszowa

zobacz teraz

COOKIES

Korzystamy z Cookies, by zapewnić Ci dostęp do informacji, wszystkich oferowanych usług, by gromadzić informacje związane z korzystaniem z serwisu, a także wyświetlać reklamy dopasowane do użytkowników. Stosowane przez nas pliki typu cookies umożliwiają właściwe wyświetlanie treści, analizę ruchu internetowego, ruchu reklamowego, a także utrzymanie sesji po zalogowaniu. Można wyłączyć ten mechanizm w ustawieniach przeglądarki. Korzystanie z naszego serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Korzystając z naszej strony wyrażasz zgodę na używanie Cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.