2019-11-01

Od tradycji do racjonalnej fitoterapii

Fitoterapię (ziołolecznictwo, fitofarmakologię) w jednej z definicji, określa się jako dział medycyny i farmakologii, zajmujący się wytwarzaniem leków ziołowych z naturalnych bądź przetworzonych surowców, uzyskiwanych z roślin leczniczych oraz ich stosowaniem w profilaktyce i terapii chorób.

Ziołolecznictwo...
zdjęcie
UDOSTĘPNIJ:

Określenie ziołolecznictwo (herbalizm, medycyna ludowa, etnomedycyna) używane jest również dla określenia gałęzi medycyny, niesłusznie określanej jako alternatywna, zajmującej się leczeniem preparatami roślinnymi, a czerpiącej swoją wiedzę z wielu tradycji: systemu ziołolecznictwa starożytnych Greków i Rzymian, systemów medycznych Indii (Ayurveda), medycyny chińskiej, tybetańskiej, medycyny Indian, klasztornej i innych. Ziołolecznictwo w takim rozumieniu zakłada synergizm lub efekt addycyjny między ziołami, charakteryzuje się holistycznym podejściem, wykorzystuje złożone zestawienia ziół, nie wymaga standaryzacji oraz badań naukowych, potwierdzających skuteczność stosowanych ziół.

Racjonalna fitoterapia, natomiast poszukuje dowodów na synergizm lub efekt addycyjny między ziołami, cechuje się nieholistycznym podejściem, zaleca nowoczesne formy preparatów (tabletki, kapsułki), zawierające głównie pojedyncze składniki (zioła, wyciągi), wymaga standaryzacji preparatów, a także oparta jest o badania naukowe.

W Polsce produkty lecznicze roślinne mogą uzyskać status produktu leczniczego o charakterze tradycyjnym (uproszczona procedura dopuszczenia do obrotu) lub produktu leczniczego o udokumentowanym działaniu leczniczym. Odrębną grupę stanowią suplementy diety, a więc środki spożywcze, które oprócz witamin, minerałów, zawierają składniki roślinne, w tym także takie, które mają udokumentowane działanie lecznicze. Suplementy diety, w myśl definicji nie powinny mieć jednak właściwości produktu leczniczego w rozumieniu przepisów prawa farmaceutycznego.

Jako pierwszy terminu fitoterapia użył francuski lekarz Henri Leclerc w 1913 roku, autor podręczników „Précis de phytothérapie”, z których pierwszy został wydany w 1922 roku. Definicję fitoterapii do języka angielskiego wprowadził w 1934 roku Eric Frederick William Powell, praktykujący ziołolecznictwo i homeopatię.

Zarówno Leclerc, jak i niemiecki lekarz i zielarz Rudolf Fritz Weiss, autor „Die Pflanzenheilkunde in der Ärztlichen Praxis”, a później „Lehrbuch der Phytotherapie”, kładli silny nacisk na to, co później określono jako racjonalna fitoterapia, oparta na dowodach naukowych. Określenie racjonalna terapia pojawia się w 1996 roku w tytule podręcznika Rationale Phytotherapie: Ratgeber für die Ärztliche Praxis, który napisali Volker Schulz i Rudolf Hänsel. W rok później ukazuje się tłumaczenie angielskie pt. Rational Phytotherapy, a do autorów dołącza amerykański farmakognosta Varro Tyler. Aktualna 5. edycja została wydana w 2014 roku, a kolejnym współautorem jest Marc Blumenthal.

W Polsce dostępne jest tłumaczenie kolejnego podręcznika autorów niemieckich (Brinkmann Helmut, Gehrmann Beatrice, Wibmeyer Klaus): Fitoterapia. Racjonalne porady i zalecenia (Phytotherapie Rationale Empfehlungen fur die behandlung für die Kitteltasche). Prace nad weryfikacją skuteczności i bezpieczeństwa surowców roślinnych rozpoczęły się w 1979 r. w ramach powołanej w Niemczech Komisji E, a następnie od 1989 r. kontynuowane przez ESCOP (European Scientific Cooperative on Phytotherapy). Aktualnie działa EMAEuropean Medicines Agency (Europejska Agencja Leków) z siedzibą w Amsterdamie, przy której w 2004 roku powołano, w celu wydawania opinii dotyczących leków ziołowych, Komitet do Spraw Produktów Leczniczych Roślinnych (Committee for Herbal Medicinal Products- HMPC), złożony z przedstawicieli krajów członkowskich Unii Europejskiej i ekspertów z różnych dziedzin, m.in. toksykologii, pediatrii czy farmakologii klinicznej. Komitet opracował, poddał ocenie, dyskusji i konsultacjom ponad 100 monografii, które są dostępne na stronie EMA: www.ema.europa.eu.

Duże znaczenie dla racjonalnej fitoterapii i nauczania farmakognozji mają podręczniki, z których wymienię: Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals (Max Wichtl, ed), a także Pharmacognosy Phytochemistry Medicinal Plants (Jean Bruneton).

Wkład w racjonalną terapię wnosi Ameryka, pomimo że preparaty roślinne traktuje jako suplementy diety. Trwają prace nad monografiami do American Herbal Pharmacopoeia (AHP), które są sukcesywnie wydawane i obejmują całokształt danych na temat poszczególnych surowców. Z niezwykłą starannością wydany został podręcznik dotyczący mikroskopowych badań surowców roślinnych: Microscopic Characterization of Botanical Medicines. Pod auspicjami rządowymi USA od 1998 roku działa National Center for Complementary and Integrative Health, którego budżet w 2010 roku, na badania naukowe nad metodami medycyny alternatywnej wynosił 128,8 mln $, a wyniki badań publikowane są w czasopismach naukowych, notowanych na tzw. liście filadelfijskiej. 10 września 2013 r. Senat amerykański uchwalił jednogłośnie uchwałę nr 221, która uznaje wartość medycyny naturalnej, jako „opieki zdrowotnej bezpiecznej, skutecznej i dostępnej”. Zachęca nawet Amerykanów, aby bardziej poznali rolę lekarzy naturopatów w profilaktyce chorób przewlekłych.

We Francji natomiast w marcu 2011 r. powołano Instytut Ochrony Zdrowia Naturalnego (IPSN), była to spontaniczna mobilizacja grupy obywateli jako reakcja na wejście w życie rozporządzenia europejskiego, ograniczającego swobodę obrotu roślinami leczniczymi. Oddziały międzynarodowe Instytutu znajdują się w Polsce i Hiszpanii. Wydawany jest także bezpłatny Newsletter IOZN. Celem Instytutu jest szerzenie wiedzy na temat osiągnięć medycyny naturalnej i holistycznej oraz profilaktyki zdrowotnej. Studia medyczne w Polsce nie tworzą mostu porozumienia między medycyną tzw. akademicką a metodami naturalnymi. Marzę o tym, aby pewnego dnia fachowcy od choroby i fachowcy od zdrowia skutecznie ze sobą współpracowali, mówi Jean-François Astier.

Preparat roślinny Yokukansan, stosowany w tradycyjnej medycynie japońskiej, zatwierdzony został przez Japońskie Ministerstwo Zdrowia (jako jeden z 148 preparatów), objęty planem ubezpieczeń zdrowotnych i rekomendowany przez Japońskie Towarzystwo Neurologii w 2010 r. do stosowania w objawach demencji ze względu na działanie neuroprotekcyjne (do stosowania np. w autyzmie, ADHD, chorobie Alzheimera).

Chociaż od 1996 roku obserwuje się znaczny wzrost publikacji dotyczących badań klinicznych ziół, randomizowanych ze ślepą próbą, to jednak niewiele surowców ma status produktów leczniczych dobrze udokumentowanych. Badania ziół, mających zalecenia tradycyjne w przypadku bylicy rocznej (Artemisia annua) zaowocowały Nagrodą Nobla dla chińskiego naukowca, kobiety — You You Tu w 2015 roku, która wyizolowała z tej rośliny artemizyninę o właściwościach przeciwmalarycznych. Substancja ta okazała się także aktywna wobec komórek nowotworowych. Przykładowo badanie kliniczne dotyczące porównania działania Ginkgo biloba z syntetycznymi lekami (donepezil, metrifonate, rivastigmine), wykazało, że podobnie poprawiały funkcje poznawcze u chorych na chorobę Alzheimera. Badanie nie wykazało korzyści w stosowaniu witaminy E, lecytyny, linopirdyny, selegiliny, and propentofyliny. Inne badanie kliniczne potwierdziło przeciwwymiotne działanie kłączy imbiru. Nowoczesny, skuteczny lek roślinny, wykorzystywany w racjonalnej terapii, wymaga wysokowartościowych przetworów zielarskich jako substancji czynnych, otrzymanych z dobrej jakości surowca zielarskiego, właściwymi technikami ekstrakcji, suszenia ekstraktów, o zadowalającej biodostępności (mikronizacja) i o odpowiedniej zawartości substancji czynnych, standaryzowanych, a także pozbawionych substancji niepożądanych. Ważna jest właściwa forma preparatu, umożliwiająca uwolnienie substancji czynnych z preparatów, wykonanych zgodnie z procedurami GMP, GHP, uwzględniające HACCP (Hazard Analysis Critical Control Point- Analiza Zagrożeń Krytyczny Punkt Kontroli). Należy podkreślić, że produkcja nowoczesnych produktów zielarskich z ekstraktów roślinnych jest zdecydowanie trudniejsza niż z czystych substancji chemicznych.

Preparaty ziołowe są na ogół bezpieczne w stosowaniu klinicznym. Wykazują: łagodne działanie i mogą być stosowane długoterminowo, bardzo niską toksyczność, rzadko powodują działania niepożądane. Oczywiście rośliny o silnym działaniu, zawierające toksyczne składniki, wymagają ostrożności w stosowaniu. Zioła często klasyfikowane jako żywność.

Zainteresowanie preparatami roślinnymi rośnie na całym świecie, co związane jest z większą świadomością, poszukiwaniem zamienników, bądź wspomagania działania leków syntetycznych, szczególnie w chorobach przewlekłych, a także możliwością stosowania ziół (łącznie z odpowiednią dietą) w profilaktyce chorób cywilizacyjnych.

Starania o wprowadzenie do standardów kształcenia w Uczelniach Medycznych elementów związanych z ziołolecznictwem czyni Sekcja Fitoterapii PTL. Dnia 23 lipca 2019 r. Prezes Sekcji Fitoterapii Polskiego Towarzystwa Lekarskiego dr hab. Waldemar Buchwald prof. IWNiRZ otrzymał odpowiedź od Przewodniczącego Konferencji Rektorów Akademickich Uczelni Medycznych, Prof. dr hab. Przemysława Jałowieckiego (Śląski Uniwersytet Medyczny) na korespondencję z dnia 13 czerwca 2019. W piśmie tym Pan Rektor informuje, że w wyniku przeprowadzonych konsultacji Członkowie KRUM, w zdecydowanej większości poparli zaproponowaną przez Sekcję Fitoterapii PTL, uzupełnienie Załącznika nr 1 do projektu Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie standardów kształcenia, przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego o elementy związane z wykorzystaniem w terapii produktów leczniczych roślinnych. Na rzecz poprawy edukacji fachowych pracowników służby zdrowia z dziedziny fitoterapii, działa też Zespół Parlamentarny do spraw Polskiego zielarstwa.

Racjonalne ziołolecznictwo niewątpliwie powinno być traktowane jako element medycyny integracyjnej, gdyż tak jak inne metody lecznicze ma swoje zalety, ale także i ograniczenia. Równolegle obok produktów, spełniających kryteria racjonalnej fitoterapii, niewątpliwie będzie miejsce dla preparatów roślinnych tradycyjnych i suplementów diety.

Bibliografia

  • Tu, Y.Y. et al. Studies on the constituents of Artemisia annua L. (II). Planta Med. 1982; 44, 143–145.
  • Wake R i inni. Effects of Yokukansan, a Japanese Kampo Medicine for Symptoms Associated Autism Spectrum Disorder. CNS Neurol Disord Drug Targets. 2016; 15 (5): 551-630.
  • Wolfson C. i inni Drug treatments for Alzheimer’s disease. I. A comparative analysis of clinical trials. Evid Based Mental Health 2001; 4: 24.
  • Ernst E, Pittler MH. Efficacy of ginger for nausea and vomiting: a systematic review of randomized clinical trials. British Journal of Anaethesia 2000; 84(3): 367-371.

Więcej wiedzy na temat zdrowia zdobędziesz na konferencji pt. Czego Ci lekarz nie powie

Te artykuły zyskują na popularności

Harmonia 2020 wrzesień-paździe...
miniaturka
2020-09-01

Zioła na odporność

Układ odpornościowy zbudowany jest z komórek, tkanek i narządów, które współpracują ze sobą w celu obrony organizmu przed czynnikami chorobotwórczymi lub innymi szkodliwymi...

Harmonia 2018 lipiec-sierpień
miniaturka
2018-07-01

Fitoterapia migrenowych bólów głowy

Niegdyś uważano, że migrena to choroba dotykająca wyłącznie arystokratów lub intelektualistów. Dziś wiadomo, że to bzdura, bo problem ten może dotyczyć każdego, choć...

Harmonia 2019 maj-czerwiec
miniaturka
2019-05-01

Ziołowe sposoby na zapalenie zatok

Wiosna, ze swoją kapryśną aurą, może nasilić prawdopodobieństwo wystąpienia stanów zapalnych zatok lub pogłębić te niedoleczone, przewlekle występujące.


Harmonia 2018 lipiec-sierpień
miniaturka
2018-07-01

Ziołolecznictwo nie jest medycyną alternatywną - list otwarty

Do napisania tego listu sprowokował mnie artykuł pana doktora Krzysztofa Lubeckiego pt: „Badanie żywej kropli krwi i inne czary...” (Gazeta Lekarska. 3, 2018, str. 34-35)....

Od 1966 pracownik naukowo-dydaktyczny w Katedrze i Zakładzie Farmakognozji UM w Poznaniu, w latach 1997-2014 do przejścia na emeryturę kierownik Katedry. W latach 2004-14 kierownik analogicznej Katedry Collegium Medicum w Bydgoszczy, UMK w Toruniu. Autorka prac doświadczalnych w zakresie izolacji i identyfikacji flawonoidów, kwasów fenolowych, aktywności biologicznych, prac poglądowych na temat wykorzystania surowców roślinnych w lecznictwie. Współautorka podręczników z farmakognozji dla studentów farmacji. Obecnie wykładowca na Studiach Podyplomowych Zioła w profilaktyce i terapii przy Katedrze i Zakładzie Farmakognozji UM w Poznaniu oraz wykładowca w Wyższej Szkole Edukacji i Terapii i Wielkopolskiej Szkole Medycznej w Poznaniu. Laureat medalu Za zasługi w rozwoju polskiego zielarstwa i ziołolecznictwa, przyznanego przez PKZ. Laureat medalu za zasługi w rozwoju polskiego zielarstwa i ziołolecznictwa: In Plantis Magna Latet Virtus przyznanego przez PKZ.

Archiwalne numery



Archiwalne numery

Nasi eksperci

Redakcja

Redakcja czasopisma Harmonia.
Twoje Zdrowie,
Twoja odpowiedzialność.

 

Prenumerata: 728 457 165
Stoiska wystawiennicze: 503 447 471
Bilety na konferencje: 728 457 165
Reklama: 503 447 471
Redakcja: 728 457 165

[email protected]
[email protected]
www.harmoniatwojezdrowie.com

facebook.com/harmoniatwojezdrowie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Dziękujemy, że korzystasz z legalnego źródła. Pamiętaj! Wydawca nie wyraża zgody na pobieranie, kopiowanie, powielanie i udostępnianie materiałów bez zgody Wydawcy poza portalem harmoniatwojezdrowie.com. Pobieranie, kopiowanie i powielanie materiału opublikowanych w portalu Harmonia Twoje Zdrowie Twoja Odpowiedzialność bez zgody Wydawcy to poważne przestępstwo. Jeśli chcesz możesz udostępnić link do portalu w mediach społecznościowych.

Zobacz koniecznie

Nagranie z konferencji „Czego Ci lekarz nie powie” 13.11.2021 z G2 Arena Jasionka k. Rzeszowa

zobacz teraz

COOKIES

Korzystamy z Cookies, by zapewnić Ci dostęp do informacji, wszystkich oferowanych usług, by gromadzić informacje związane z korzystaniem z serwisu, a także wyświetlać reklamy dopasowane do użytkowników. Stosowane przez nas pliki typu cookies umożliwiają właściwe wyświetlanie treści, analizę ruchu internetowego, ruchu reklamowego, a także utrzymanie sesji po zalogowaniu. Można wyłączyć ten mechanizm w ustawieniach przeglądarki. Korzystanie z naszego serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Korzystając z naszej strony wyrażasz zgodę na używanie Cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.