2020-01-01

Psychologiczne uwarunkowania cukrzycy

Otyłość jest „w porządku”. Takie stwierdzenie może zadziwiać, jeśli weźmie się pod uwagę ilość sygnałów mówiących o szkodliwości nadmiernej masy ciała. Niemniej jednak w innym wypadku należałoby powiedzieć, że otyłość „nie jest w porządku”. Takie zdanie już nie budzi zdziwienia. Być może nawet wydaje się czymś oczywistym.

Psychologia
zdjęcie
UDOSTĘPNIJ:

Tymczasem można też powiedzieć, że otyłość nie jest ani w porządku, ani nie w porządku. Zjawisko otyłości po prostu istnieje. Mówienie o otyłości jako o czymś, co jest złe, może wprost implikować, że złe są także osoby, które są otyłe. Zresztą, gdyby spojrzeć na problem stygmatyzacji osób otyłych, to można odnieść wrażenie, że właśnie na uprzedzeniach takie zjawisko się opiera. Otyłe osoby postrzegane są jako leniwe i zaniedbane [1].

Wzbudzają szereg negatywnych emocji. W wyniku reakcji ze strony otoczenia osoby otyłe mogą przyjmować negatywną postawę wobec samych siebie. Nawet jeśli deklarują, że nie mają ze swoją tuszą najmniejszego problemu i akceptują się w pełni. Wyniki badań pokazują, że otyłość i nadmierna masa ciała silnie łączy się zarówno z lękiem, jak i stresem, czy obniżonym nastrojem, a także depresją [2]. Osoby otyłe mogą odczuwać obawę przed kontaktem z ludźmi, wyobrażając sobie, że znowu będą postrzegane jako te „złe”. Mogą unikać miejsc związanych z aktywnością fizyczną, ze względu na lęk przed wyśmianiem i brakiem tolerancji. Wreszcie doświadczenia osób otyłych pokazują, że także w kontakcie z lekarzami ich nadmierna masa staje się obiektem niewybrednych komentarzy [3]. Nadmierny stres i obciążenie w życiu, a także brak wsparcia często prowadzi do sytuacji, w której formą ukojenia staje się jedzenie. Tu oczywiście pojawia się mechanizm błędnego koła — jest to prosta droga do otyłości.

Oczywiście może być też tak, że osoba z otyłością może nie upatrywać żadnego problemu w swojej tuszy i nie mieć z jej tytułu żadnego problemu na tle emocjonalnym czy społecznym. W istocie można powiedzieć, że tym, co stanowi rzeczywiście problem, to subiektywnie odczuwane cierpienie. Z drugiej strony ważne jest, aby mieć na uwadze, że abstrahując od kwestii samoakceptacji, otyłość może stanowić istotny problem dla zdrowia na poziomie somatycznym. Ciągłe namawianie osób otyłych do tego, aby zredukowały masę ciała oraz cały aspekt popkulturowego postrzegania piękna w szczupłych sylwetkach, może powodować, że osoby otyłe w jeszcze większym stopniu izolują się i nie podejmują w sprawie swojego zdrowia żadnych kroków. Często dopiero wówczas, gdy otyłość staje się źródłem poważnych kłopotów ze zdrowiem, osoby te zaczynają podejmować działanie. Niestety w przypadku otyłości proces leczenia wymaga czasu, determinacji, motywacji, a problemy natury medycznej są często już tak zaawansowane, że nie ułatwiają tego procesu. Wydaje się zasadne, by w procesie leczenia otyłości, osoby dotknięte tą przypadłością traktować z godnością, szacunkiem i zachowaniem ich podmiotowości. Naciski na zredukowanie masy ciała, nie mówiąc już o krytycznych uwagach, mogą stawiać osoby otyłe w roli przedmiotu, który ma się dostosować do tego, kim chcemy, aby byli. Promocja zdrowia oraz zachęcanie ludzi do utrzymywania zdrowych nawyków na przykład jedzeniowych zakłada raczej edukację, profilaktykę i uświadamianie [4], aniżeli narzucanie i ocenianie, które wywołuje opór. Przedstawianie pacjentom możliwości leczenia oraz zagrożeń wynikających z otyłości bez oceniania ich sposobu życia, umożliwia im wzięcie odpowiedzialności za własne życie i wybory. Kształtowanie takiej odpowiedzialnej postawy jest kluczowe dla utrzymania motywacji i determinacji w procesie leczenia, które może trwać całe życie. Poza budowaniem odpowiedzialnej postawy za własne zdrowie, takie pełne szacunku podejście do ludzi z otyłości, buduje przede wszystkim opartą na zaufaniu więź i poczucie bezpieczeństwa. Z perspektywy psychologicznych uwarunkowań otyłości, jest to czynnik niezbędny dla efektywnego wsparcia procesu leczenia otyłości.

Dlaczego jednak mówimy o otyłości, jeśli w tytule artykułu mówimy o psychologicznych uwarunkowaniach cukrzycy? W istocie cukrzyca jest jedynie wierzchołkiem góry lodowej. Podstawowym aspektem leczenia cukrzycy oraz stanów przedcukrzycowych jest reedukacja masy ciała [5,6]. Ponieważ otyłość silnie łączy się z trudnościami na tle emocjonalnym, spróbujmy przyjrzeć się, jakie znaczenie mogą mieć te trudności także dla rozwoju choroby, jaką jest cukrzyca typu 2. Powiedzieliśmy już o tym, z jakim obciążeniem społecznym spotykają się osoby otyłe. Cały ten aspekt bardzo silnie łączy się ze stresem. Stres, choć napisano i powiedziano już o tym wiele, jest zjawiskiem naturalnym. Przejawia się nie tylko na poziomie psychologicznym, ale także na poziomie reakcji biologicznych. Stres to stan braku równowagi, homeostazy, wywołany czynnikami na poziomie psychologicznym, środowiskowym bądź fizjologicznym, który przekłada się na aktywację osi przysadka – podwzgórze – kora nadnerczy [7]. W efekcie dochodzi do wydzielania się kortyzolu. Ponieważ stres jest stanem braku równowagi, potrzebne jest działanie, które stan homeostazy przywróci. Do tego potrzebna jest energia, która pozwoli na „walkę”, bądź „ucieczkę”. Ta energia na poziomie biologicznym jest dostarczana dzięki glukozie. Należy zauważyć, że stres i wydzielający się w jego wyniku kortyzol posiada nie tylko negatywny wymiar. Kortyzol umożliwia uzyskanie energii z glukozy. I jest to świetne rozwiązanie w momencie, kiedy mamy do czynienia z krótkotrwałym stresem. Jeśli jednak stres ma charakter długotrwały, w myśl zasady „co za dużo, to nie zdrowo”, utrzymujący się w organizmie podwyższony poziom kortyzolu zaczyna obracać się przeciwko nam. Stres wymaga działania na rzecz utrzymania homeostazy. Do tego potrzebna jest energia, jaką dostarcza nam glukoza. W tym celu wydzielany w trakcie sytuacji zagrożenia kortyzol sprawia, że zahamowane zostaje wydzielanie insuliny. W wyniku tego utrzymuje się wysoki poziom glukozy, który nie pozwala na spalanie tkanki tłuszczowej. Tkanka tłuszczowa natomiast wskutek działania kortyzolu zaczyna działać prozapalnie i obniżać wrażliwość tkanek na działanie insuliny. Jednocześnie patrząc od strony mechanizmów psychologicznych, należy pamiętać o tym, że stres przyczynia się często do niezdrowych nawyków żywieniowych. Osoby otyłe mogą na przykład kompulsywnie objadać się [8]. Jednocześnie znaczenie ma również rodzaj pokarmu, który jest spożywany. Po pierwsze może prowadzić to do otyłości, a po drugie dostarczana do organizmu glukoza wywołuje reakcję na poziomie trzustki i wyrzut insuliny, której utrzymujący się poziom przy obniżonej insulinowrażliwości wywołuje insulinooporność. Mechanizm ten jest o tyle istotny, że zgodnie z tym, co pokazują badania, insuliooporność jest czynnikiem poprzedzającym cukrzycę, a czynnikiem ryzyka dla rozwoju insulinooporności jest tkanka tłuszczowa trzewna [6,9]. Dlatego tak ważnym czynnikiem w procesie leczenia cukrzycy jest zmniejszenie masy ciała.

Zawrotne tempo życia, nadmiar bodźców, brak regeneracji, czy zwyczajnego odpoczynku, nie mówiąc już o spłycających się relacjach między ludźmi, są czynnikami cywilizacyjnymi, które prowadzą do życia w ciągłym stresie. Trudno mówić o leczeniu i wdrażaniu nowych nawyków żywieniowych, jeśli żyje się poniekąd w samotności, bez emocjonalnego ludzkiego wsparcia, którego funkcje zaczyna przejmować jedzenie lub używki. Błędne koło polega na tym, że osobom otyłym może być bardzo ciężko sięgnąć po wsparcie lub wybrać się do miejsc typu siłownia ze względu na wstyd i brak akceptacji siebie. Łatwo o prosty wniosek – jeśli otyłość nie jest w porządku, a ja jestem otyły/a, to znaczy, że nie zasługuję na akceptację. Takie przekonanie wywołuje lęk i stres, a w efekcie izolację. Wydaje się zatem całkiem zasadne zmienić perspektywę i podejście do otyłości. Zamiast stygmatyzacji, tolerancja. Zamiast krytyki, współczucie i zrozumienie. Jeśli otyłość jest „w porządku”, czy nie łatwiej osobie otyłej pomyśleć, że i ona jest w porządku? Oczywiście, że często osoby otyłe same nie postrzegają swojej otyłości za coś wartego przyjęcia, lecz zdaje się, że akceptacja stanu rzeczy jest w ogóle pierwszym krokiem na rzecz zmiany. Ponadto jak pokazują badania, postawa polegająca na samoakceptacji i współczuciu dla samego siebie przynosi wiele korzyści na polu emocjonalnym. Powoduje obniżenie poziomu stresu, pozytywnie wpływa na akceptację własnego ciała, a także zmniejsza ryzyko zaburzeń odżywiania [10]. Dzięki takiej postawie stajemy się łagodniejsi dla siebie, wrażliwsi na siebie, mniej samokrytyczni i mamy szansę przestać zadręczać się negatywnymi myślami i emocjami. Dzięki temu łatwiej wyjść i sięgnąć po wsparcie do ludzi, łatwiej o redukcję stresu i dzięki temu, nie trzeba aż tak wiele cukru dla ukojenia i sił do walki. To, że osoby otyłe wykazują się niekiedy bardzo dużym poziomem empatii i zrozumienia dla innych, wcale nie oznacza, że taką postawę przyjmują także wobec samych siebie. Tego można się jednak nauczyć. To szansa na bardziej satysfakcjonujące życie, zmniejszenie kilogramów i uniknięcie zagrożenia, jakim jest cukrzyca.

Bibliografia

  • [1] www.tvn24.pl/magazyn-tvn24/baleron- znowu-zre-tluszcz-zalal-jej-mozg. Dostęp: 15.12.2019
  • [2] Wurtman, J., Wurtman, R., The Trajectory from Mood to Obesity. Current Obesity Reports (2018) 7:1–5 https://doi.org/10.1007/ s13679-017-0291-6
  • [3] Flint, S.W., Oliver, E.J., Copeland, R.J. (2017) Editorial: Obesity Stigma in Healthcare: Impacts on Policy, Practice, and Patients. Front. Psychol. 8:2149. doi: 10.3389/fpsyg.2017.02149
  • [4] Sęk, H. (red.). (2013) Psychologia kliniczna, tom 1. Warszawa. Wydawnictwo Naukowe PWN SA
  • [5] Kushner, R., Lawrence, V., Kumar, S. Otyłość. Praktyczny podręcznik kliniczny. Medi- Page 2017
  • [6] Małecki, M.T. Otyłość – insulinooporność – cukrzyca typu 2. Kardiol Pol 2006; 64: 10 (supl. 6): 561–566
  • [7] Black, P.H. The inflammatory consequences of psychologic stress: Relationship to insulin resistance, obesity, atherosclerosis and diabetes mellitus, type II. Medical Hypotheses (2006) 67, 879–891; doi:10.1016/j.mehy.2006.04.008
  • [8] Juchacz, K. Jedzenie kompulsywne. Harmonia. Twoje zdrowie, Twoja odpowiedzialność, 09/10.2019, 58-59.
  • [9] Waśko-Czopnik, D. Wpływ hiperkortyzolemii na insulinooporność w aspekcie trudności w utrzymaniu prawidłowej masy ciała. Food Forum 2(18) /2017, 66-71.
  • [10] Pullmer, R., Jennifer S. Coelho, J.S., Zaitsoff, L.S. Kindness begins with yourself: The role of self-compassion in adolescent body satisfaction and eating pathology. Int J Eat Disord. 2019;1–8; DOI: 10.1002/eat.23081

Więcej wiedzy na temat zdrowia zdobędziesz na konferencji pt. Czego Ci lekarz nie powie

Te artykuły zyskują na popularności

Harmonia 2016 wrzesień-paździe...
miniaturka
2016-09-01

Niegrzeczne dzieci mają łatwiej

Dzieci tych samych rodziców, rozdanie z tej samej puli genów, te same metody wychowawcze i zupełnie inny efekt. Powodów jest kilka. Ważny z nich to psychofizyczne predyspozycje...

Harmonia 2021 marzec-kwiecień
miniaturka
2021-03-01

Czy to jeszcze smutek, czy już depresja?

Znany psychiatra i psychoterapeuta prof. Bogdan de Barbaro w swoim wystąpieniu wygłoszonym w ramach Strefy Psyche SWPS, opowiedział o współczesnym dylemacie, który dotyka potrzeby...

Harmonia 2018 styczeń-luty
miniaturka
2018-01-01

Alergia na hejt

Hejt, czy jest już zjawiskiem powszechnym? Z czego wynika i jak sobie z nim radzić? Jesteśmy na niego uczuleni, czy jesteśmy odporni?


Harmonia 2020 maj-czerwiec
miniaturka
2020-05-01

Strach - emocja, która obezwładnia

Pozwól, że na początek przytoczę Ci pewną sentencję, która mówi dokładnie o tym, co chcę Ci przekazać o sile strachu:



   |   

Najnowszy numer Harmonii
czeka już na Ciebie!

 

Najnowsze artykuły, interesujące
tematy, wybitni eksperci i gros
wartościowej wiedzy.


 

 



Archiwalne numery

Nasi eksperci

Redakcja

Redakcja czasopisma Harmonia.
Twoje Zdrowie,
Twoja odpowiedzialność.

 

Prenumerata: 728 457 165
Stoiska wystawiennicze: 503 447 471
Bilety na konferencje: 728 457 165
Reklama: 503 447 471
Redakcja: 728 457 165

redakcja@harmoniatwojezdrowie.com
dystrybucja@harmoniatwojezdrowie.com
www.harmoniatwojezdrowie.com

facebook.com/harmoniatwojezdrowie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Dziękujemy, że korzystasz z legalnego źródła. Pamiętaj! Wydawca nie wyraża zgody na pobieranie, kopiowanie, powielanie i udostępnianie materiałów bez zgody Wydawcy poza portalem harmoniatwojezdrowie.com. Pobieranie, kopiowanie i powielanie materiału opublikowanych w portalu Harmonia Twoje Zdrowie Twoja Odpowiedzialność bez zgody Wydawcy to poważne przestępstwo. Jeśli chcesz możesz udostępnić link do portalu w mediach społecznościowych.

Zobacz koniecznie

Nagranie z konferencji „Czego Ci lekarz nie powie” 13.11.2021 z G2 Arena Jasionka k. Rzeszowa

zobacz teraz

COOKIES

Korzystamy z Cookies, by zapewnić Ci dostęp do informacji, wszystkich oferowanych usług, by gromadzić informacje związane z korzystaniem z serwisu, a także wyświetlać reklamy dopasowane do użytkowników. Stosowane przez nas pliki typu cookies umożliwiają właściwe wyświetlanie treści, analizę ruchu internetowego, ruchu reklamowego, a także utrzymanie sesji po zalogowaniu. Można wyłączyć ten mechanizm w ustawieniach przeglądarki. Korzystanie z naszego serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Korzystając z naszej strony wyrażasz zgodę na używanie Cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.