Czosnek – zdrowie ukryte w małym ząbku. czosnek ma charakterystyczny zapach, ostry smak oraz niezwykłe właściwości odżywcze. Do XIX wieku czosnek uważany był za najskuteczniejszy lek bakteriobójczy. Szczególnie w okresie jesienno-zimowym czosnek powinien na stałe zagościć na naszych stołach.
Jest naturalnym antybiotykiem – pomaga zwalczać pierwsze objawy przeziębienia i grypy. Wykazuje silne właściwości przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i antygrzybiczne. Wspomaga układ pokarmowy – zwiększa wydzielanie soków trawiennych, pobudza wydzielanie żółci. Obniża poziom złego cholesterolu LDL i wykazuje zdolności antyagregacyjne, zapobiegające powstaniu skrzepów krwi.
W czosnku znajduje się ponad 100 substancji aktywnych. Świeża główka czosnku zawiera 60% wody, 32% węglowodanów (głównie oligosacharydów) i 6,45% białka oraz śladowe ilości tłuszczu. Jest bogaty w witaminę C oraz witaminy z grupy B. Czosnek zawiera również regulującą poziom cukru we krwi inulinę oraz witaminę C i niewielką ilość witaminy B. Świeże ząbki czosnku zawierają aż 31 mg witaminy C w 100 g produktu. Dostarcza także witaminy z grupy B, prowitaminę A i D. Ponadto czosnek zawiera składniki mineralne: potas, magnez, wapń, selen, fosfor i żelazo. W 100 gramach czosnku znajdziemy jedynie 137 kcal. Właściwości bakteriobójcze i wirusobójcze czosnek zawdzięcza allicynie – naturalnej substancji wytwarzanej przez rośliny, która nadaje charakterystyczny zapach i ostry smak. Allicyna powstaje w wyniku przekształcenia związku zawierającego siarkę alliiny podczas miażdżenia lub krojenia ząbków czosnku. Naturalnie wzmacnia odporność organizmu. Obniża ciśnienie tętnicze, poziom cholesterolu we krwi i zabija bakterie E. coli.
Czosnek skutecznie zapobiega stanom zapalnym i infekcjom bakteryjnym i wirusowym układu oddechowego. Olejki eteryczne zawarte w czosnku są naturalnym antybiotykiem. Badania naukowe wskazują, że czosnek działa silniej niż popularne antybiotyki, takie jak penicylina i tetracyklina. Niszczą silne drobnoustroje chorobotwórcze – gronkowca złocistego, pałeczki okrężnicy czy paciorkowca. Czosnek działa silnie bakteriobójczo na liczne drobnoustroje Gram-dodatnie i Gram-ujemne, łącznie ze szczepami antybiotykoopornymi. Profilaktycznie w celu poprawienia systemu immunologicznego powinniśmy zjadać dwa ząbki surowego czosnku dziennie. Spożywany na czczo działa bardziej skutecznie jako antybiotyk, bowiem wczesną porą bakterie są bezbronne i łatwiej można je wyeliminować. W przeciwieństwie do chemicznych antybiotyków czosnek nie wykazuje skutków ubocznych – naturalna mikroflora bakteryjna zostaje zachowana. Ciepłe mleko z dodatkiem czosnku i miodu to skuteczna metoda walki z przeziębieniem i grypą stosowana już przez nasze babcie. Bakteriobójcze i wirusobójcze właściwości czosnku w połączeniu z ciepłym mlekiem działają rozgrzewająco na organizm. Czosnek aktywuje leukocyty (białe krwinki) do obrony przed patogenami chorobotwórczymi. Działa wykrztuśnie i łagodzi uporczywy kaszel przy zapaleniu oskrzeli czy astmie oskrzelowej. Poprawia ogólną sprawność organizmu zarówno fizyczną jak i psychiczną. Czosnek powinno się spożywać o przebyciu kuracji antybiotykowej, gdy wyjałowiony organizm jest narażony na działanie drobnoustrojów. Skutecznie odbudowuje zniszczoną florę bakteryjną w jelitach.
Regularne spożywanie czosnku to ważny element profilaktyki antynowotworowej. Czosnek działa antyoksydacyjnie, dzięki zawartości związków siarkowych, selenu i bioflawonoidów. Skutecznie neutralizuje wolne rodniki, które przyczyniają się do uszkodzenia i mutacji komórek w komórki nowotworowe. Związki siarki blokują podziały komórek nowotworowych, dzięki temu hamują wzrost guza nowotworowego i opóźniają występowanie przerzutów. Niszczy komórki nowotworowe, które już się pojawiły. Siarczki selenu pomagają blokować uszkodzenia w DNA komórek i pobudzają naprawę uszkodzonego kwasu nukleinowego. Flawonoidy są silnymi antyoksydantami neutralizującymi wolne rodniki i wykazują silne właściwości przeciwzapalne. Wolne rodniki, czyli produkty uboczne procesu utlenienia, uszkadzają DNA komórek, przekształcając się w komórki nowotworowe. Czosnek hamuje tworzenie się azotynów, które przyczyniają się do rozwoju raka żołądka. Badania naukowe przeprowadzone na Uniwersytecie North Carolina wskazały, że ryzyko wystąpienia nowotworu układu pokarmowego u osób spożywających regularnie czosnek było nawet o 50% mniejsze niż u osób od niego stroniących.
Czosnek zmniejsza szereg czynników ryzyka przyczyniających się do rozwoju miażdżycy: obniża zawartość cholesterolu całkowitego, złego cholesterolu LDL oraz lipidów w surowicy krwi. Podnosi zawartość dobrego cholesterolu HDL i zmniejsza lepkość osocza. Zapobiega osadzaniu się na ścianach tętnic zmienionych kwasów tłuszczowych i złogów cholesterolowych. Poprawia elastyczność naczyń krwionośnych, dzięki czemu usprawnia przepływ krwi. Zwiększa aktywność fibrynolityczną surowicy krwi, czyli zdolność do rozpuszczania skrzepów we krwi. W czosnku znajduje się także substancja czynna – ajoen, który jest naturalnym środkiem przeciwzakrzepowym, zmniejsza ryzyko zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu. Czosnek pomaga obniżyć ciśnienie krwi i poprawia przepływ krwi krążenia obwodowego. Według badań naukowych regularne spożycie czosnku może obniżyć ciśnienie tętnicze nawet o 10%.
Jest skutecznym pogromcą wolnych rodników, uszkadzających komórki i odpowiedzialnych za starzenie się skóry. Zapewnia młody wygląd cery, opóźnia powstanie zmarszczek. Czosnek pomaga osobom z cerą naczynkową – wzmacnia naczynka i zmniejsza ilość pajączków. Właściwości antybakteryjne czosnku docenią osoby borykające się z trądzikiem młodzieńczym, bowiem pomaga leczyć wypryski i zmiany grzybicze.
Czosnek stymuluje pracę układu trawiennego. Poprawia wchłanianie i przyswajanie pokarmów. Usprawnia pracę jelit i zapobiega powstaniu nieprzyjemnych wzdęć. Zwiększa wydzielanie soku żołądkowego, zapobiegając zgadze. Jest doskonałym dodatkiem do potraw ciężkostrawnych i mięsnych. Szczególnie zalecany jest podczas świąt i rodzinnych uroczystości – jedząc potrawy z zawartością czosnku, unikniemy problemów trawiennych i przykrych objawów przejedzenia. Substancje siarkowe zawarte w czosnku wykazują przeciwzapalne właściwości i mogą skutecznie chronić przed powstawaniem adipocytów (komórek tłuszczowych). Antyoksydanty zawarte w czosnku niszczą bakterie Helicobacter pylori, bytujące w żołądku, odpowiedzialne za powstawanie wrzodów i nowotworu żołądka. U dzieci czosnek skutecznie może wspomóc walkę z nieprzyjemnymi pasożytami układu pokarmowego – owsikami, glistom ludzkim. Pomaga także diabetykom – pozytywnie wpływa na metabolizm węglowodanów, wzmaga produkcję insuliny przez trzustkę, obniżając poziom cukru we krwi.
Wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia zalecają spożywanie od 2 do 5 gramów świeżego czosnku (około jednego, dwóch ząbków), aby pozytywnie wpłynąć na nasze zdrowie.
Po spożyciu czosnku pojawia się nieprzyjemny zapach oddechu. Zapach ten powstaje na skutek przekształcenia się allicyny w oligosiarczki. Ostry zapach czosnku niweluje żucie mięty, natki pietruszki, goździków albo surowe ziarenko kawy. Zapach można złagodzić popijając jogurt, mleko lub czerwone wino. Aby wykorzystać dobroczynne właściwości allicyny, ząbki czosnku należy zmiażdżyć lub zgnieść i odstawić na 10 minut. Po upływie tego czasu stężenie allicyny wzrasta i ma najwięcej wartości odżywczych. Długotrwała obróbka termiczna pozbawia warzywo właściwości bakteriobójczych, choć nadal działa przeciwgrzybicznie. Z uwagi na silny zapach i ostry smak czosnek powinny ograniczyć kobiety karmiące piersią oraz dzieci do 1. roku życia. Osoby z dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi: nadkwaśnością żołądka, uszkodzoną wątrobą czy z zespołem nadwrażliwości jelit – także z rozwagą powinny podchodzić do tego warzywa. Czosnek nasila działanie leków o działaniu przeciwzakrzepowym. Jest silnym alergenem – jeśli jesteśmy na niego uczuleni, powinnyśmy go unikać. Jednak jego walory zdrowotne znacznie przewyższają możliwe skutki uboczne. Czosnek warto jeść surowy. Ze względu na specyficzny zapach i smak nie każdy akceptuje to warzywo. Dlatego powstały bezwonne preparaty zawierające czosnek liofilizowany lub w postaci maceratu olejowego.
