W XXI wieku medycyna i rozwój technologiczny osiągają nowe szczyty swoich możliwości, jednak ludzie nadal z ogromną pokorą wracają do skarbów przyrody – ziół. Bezradność współczesnej medycyny w walce z licznymi schorzeniami i dolegliwościami, także skutki uboczne działania leków oraz ich wysoka cena, powodują, że na całym świecie wraca się do tradycyjnej medycyny, a przede wszystkim do zielarstwa.
Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) to bylina z rodziny pokrzywowatych, rozpowszechniona niemal na całej kuli ziemskiej z wyjątkiem strefy tropikalnej. Jej nazwa łacińska Urtica oznacza dosłownie „parzyć”. Słowianie oraz ich sąsiedzi wykorzystywali pokrzywę głównie jako pożywienie dla ludzi i zwierząt, ponieważ jest ona jedną z najbardziej zasobnych w białko roślin (w suchej masie ma go ok. 20%), podobnie jak niektóre rośliny strączkowe (np. fasola). Na przednówku niejednokrotnie ratowała ludzi od niedożywienia czy śmierci głodowej. Pokrzywa była też szeroko wykorzystywana jako roślina włóknista – z włókien tej rośliny powstaje bardzo trwały materiał, który był wykorzystywany m.in. do produkcji mundurów w czasie pierwszej wojny światowej. Włókien pokrzywy można używać również do produkcji papieru.
Rezerwuar zdrowia
Roślina ta jest bezcenna ze względu na bogactwo witamin i minerałów. W Zielniku ekonomiczno-technicznym z 1845 r., autorstwa Józefa Geralda-Wyżyckiego czytamy: „W leczeniu używa się gałązek z liściem pokrzywy do parzenia członków zdrętwiałych lub sparaliżowanych, i przywrócenia w nich życia, co się urticatio zowie. Parzenie pokrzywą całego ciała, dla wzbudzenia reakcyi w organie skóry i odciągnienia chorobliwego bodźca z wewnętrza na zewnątrz, nieraz tkniętym cholerą prędki ratunek przyniosło. Dojrzałe nasienie (…) służy na robaki u dzieci. (…) W świeżo wyciśnionym soku z pokrzywy zmaczane kawałki płótna i wkładane do nosa wstrzymują uporczywy z niego krwotok”.
Pokrzywa po zimie to jedno z najbogatszych źródeł soli mineralnych
Na wsi od wieków traktowano tę roślinę z szacunkiem ze względu na właściwości lecznicze i wartości odżywcze. Zawiera ona wiele cennych witamin, mikroelementów i soli mineralnych pomocnych m.in. przy leczeniu kamicy nerkowej i artretyzmu. W jej liściach znajdują się kwasy organiczne (np. glikolowy i glicerowy), witaminy C, K, B2, kwas pantotenowy, flawonoidy, garbniki, karotenoidy, żelazo.
Współcześnie, podobnie jak dawniej, pokrzywa znajduje zastosowanie w leczeniu przerostu prostaty, cukrzycy, reumatyzmu, w łagodnych stanach zapalnych dróg moczowych i przewodu pokarmowego, w biegunkach i skąpomoczu oraz pomocniczo w leczeniu anemii. Napar z pokrzywy zaleca się w niektórych schorzeniach skórnych, zwłaszcza wieku młodzieńczego.
Pokrzywa jest prawdziwą skarbnicą witamin i związków mineralnych, dlatego szczególnie pomocna okaże się na przednówku, gdy zmęczony zimą organizm potrzebuje zastrzyku energii i witalności.
Zupa pokrzywowa (4 porcje)
- 250 g młodych liści pokrzywy (opcjonalnie pokrzywa pasteryzowana)
- 50 g oleju lub ghee
- 1 mała posiekana cebula
- 250 g obranych, pokrojonych w kostki i ugotowanych ziemniaków
- 900 ml (3 i ¾ szklanki) mleka (opcjonalnie mleko roślinne)
- po 1 łyżeczce świeżo posiekanego majeranku, szałwii, lubczyku i macierzanki
- 2 łyżki śmietany (opcjonalnie)
- posiekana nać pietruszki
Zbierać wyłącznie świeże, młode liście pokrzywy, wkładając do rwania i mycia rękawice. Podgrzać olej w rondlu, dodać posiekaną cebulę i lekko zeszklić. Następnie dodać pokrzywę i dusić delikatnie przez 10 minut. Dodać pokrojone ziemniaki, wszystkie zioła i mleko, gotować na wolnym ogniu przez 10 minut. Ostudzić i zmiksować. Do dekoracji użyć kropli śmietany i posiekanej natki pietruszki. Podawać z bagietką lub pełnoziarnistymi grzankami.
W kuchni
Od wieków pokrzywa była używana jako dodatek do dań i napojów. Z uwagi na swoje właściwości zdrowotne stosowano ją jako dodatek do potraw, który uzupełniał niedobory witamin i soli mineralnych. Służyła jako składnik zup, farszy warzywnych czy jarzynka do dań głównych. Młode liście pokrzywy były używane jako składnik surówek. Pokrzywa z powodzeniem może służyć jako składnik pesto – idealnego dodatku do makaronów i kanapek. Liście pokrzyw wykorzystywano też do konserwowania żywności.
Mimo powszechnego podejścia do pokrzywy jak do chwastu warto włączyć tę roślinę do swojej codziennej diety, szczególnie w czasie osłabienia organizmu, kiedy organizm potrzebuje odnowy, oczyszczenia i wzmocnienia.
Pesto z pokrzywy z makaronem (4 porcje)
- 500 g (opakowanie) makaronu orkiszowego typ spaghetti lub wstążki
- 1 słoiczek pesto z pokrzywy
- 200 g sera długo dojrzewającego, np. Dziugas
- oliwa z oliwek
Makaron ugotować wg przepisu z opakowania. Pesto podgrzać na patelni lub w garnku z odrobiną oliwy. Następnie wymieszać z makaronem i posypać startym serem. Czas przygotowania: 10 minut. Smacznego!
