Ołów
Metal ten wchłaniany jest do organizmu człowieka głównie przez drogi oddechowe i skórę (opad ołowiu związany z ruchem samochodowym). W płucach zatrzymywane jest od 30 do 70% ołowiu.
Ołów wciąż znajduje zastosowanie w przemyśle, na skutek czego dostaje się do środowiska wraz z emisjami pyłów fabrycznych oraz z nieprawidłowo zagospodarowanych odpadów przemysłowych.
Ołów może się także przedostać do naszego organizmu poprzez skażoną żywność. Ponad 90% tego pierwiastka kumulowane jest w korzeniach, zatem rośliny korzeniowe uprawiane na glebach skażonych tym pierwiastkiem mogą być szczególnie niebezpieczne. Da takich roślin zaliczamy marchew, pietruszkę, selera czy buraka. Ocenia się, że udział ołowiu pochodzenia atmosferycznego (z opadu pyłów) w roślinach stanowi ok. 73–95%. Spośród produktów pochodzenia zwierzęcego wątroba kumuluje największe ilości ołowiu.
U pracowników drukarni, fabryk akumulatorów i fabryk farb ołowiowych występuje przewlekłe zatrucie ołowiem (zwane ołowicą). Zatrucia przewlekłe dotyczą przede wszystkim układu pokarmowego i nerwowego (znużenie, zmęczenie, porażenie mięśni, osłabienie pamięci, zaburzenia psychiczne), może też powodować niedokrwistość wynikającą z zaburzenia w syntezie hemu. Ołów szczególnie toksycznie wpływa na system nerwowy dzieci, u których bariera krew-mózg nie jest jeszcze dobrze wykształcona.
Kadm
Kadm jest stosunkowo intensywnie pobierany przez rośliny i łatwo transportowany poprzez system korzeniowy do wszystkich organów. Źródłem ponad 80% pobrania kadmu z żywnością jest żywność pochodzenia roślinnego, przede wszystkim zboża (zwłaszcza z terenów Chin) i warzywa.
Wyniki badań monitoringowych (w Polsce i w innych krajach UE) wykazują najwyższe zanieczyszczenie kadmem glonów morskich, ryb i owoców morza, a także czekolady, suplementów diety, grzybów, nasion roślin oleistych oraz podrobów. Jednakże, mając na uwadze ilościowe spożycie pokarmów, największy udział w całkowitym pobraniu kadmu mają produkty roślinne. Zatem wegetarianie bardziej narażeni są na spożycie metali ciężkich (co wykazują również badania).
Pierwiastek ten wykazuje szerokie negatywne oddziaływanie: pojawienie się w moczu białek, zahamowanie działalności sorpcyjnej kanalików nerkowych, kamicę nerkową, obrzęk pęcherzyków płucnych i rozedmę płuc, zapalenie błony śluzowej nosa i gardła, niewydolność oddechową, zanik węchu, zaburzenia krążenia, zwyrodnienie mięśnia sercowego i nadciśnienie, nasila peroksydację lipidów, zmniejsza wydzielanie insuliny, zaburza metabolizm wapnia i witaminy D, może powodować anemię, zaburzenia funkcjonowania gruczołów płciowych, układu immunologicznego (alergia, autoagresja) , a także być przyczyną niedoborów żelaza, miedzi i cynku w organizmie. Kadm został w umieszczony na liście związków rakotwórczych, wywołujących raka prostaty i jąder oraz nowotwory układu krwionośnego, nadciśnienie tętnicze, przedwczesne porody, niską masę urodzeniową noworodków.
Rtęć
Ryby i owoce morza są ważnymi składnikami diety. Są one źródłem pełnowartościowego białka, witamin, soli mineralnych oraz przeciwzapalnych kwasów tłuszczowych omega-3. Niestety, ryby mogą być także źródłem pobrania rtęci, a konkretnie metylortęci – najbardziej toksycznej formy organicznej, która powstaje w wyniku transformacji związków nieorganicznych rtęci w ekosystemach wodnych. Metylortęć gromadzi się przede wszystkim w tkance mięśniowej ryb. Nieorganiczne i organiczne związki rtęci gromadzone są w nerkach, wątrobie, a związki metylortęci w układzie nerwowym. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oszacowała, że 99% metylortęci absorbowanej przez ludzi pochodzi z żywności.
Rtęć może występować zwłaszcza w rybach drapieżnych pochodzących z zanieczyszczonych zbiorników wodnych, ale również w produktach rybnych z puszki. Najbardziej zanieczyszczone tym pierwiastkiem mogą być: rekin, tuńczyk, miecznik, gardłosz, węgorz, ośmiornica, krab, grenadier, kurek, łupacz, skorpena, strzępiel. Metylortęć bez problemu przedostaje się przez barierę krew-mózg, krew-łożysko czy do mleka matek, stanowiąc zagrożenie dla zdrowia niemowląt, które mogą kumulować rtęć w krwinkach i mózgu. Mózg rozwijającego się płodu jest najbardziej podatny na toksyczne działanie metylortęci. U osób dorosłych, przy dużym poziomie, metylortęć wywołuje utratę komórek w swoistych obszarach, najczęściej w móżdżku i korze wzrokowej mózgu. Pierwszym obserwowanym objawem zatrucia jest drętwienie i mrowienie ust oraz palców rąk i nóg, które często pojawia się nawet kilka miesięcy po kontakcie z pierwiastkiem.
Należy zwrócić uwagę na potencjalne powiązania rtęci z chorobą autystyczną. Badania pokazują, iż poziom rtęci we włosach dzieci autystycznych w porównaniu do zdrowych jest niższy, co może informować o zatrzymaniu rtęci w organizmie na skutek zaburzenia detoksykacji. Jednocześnie stwierdza się podwyższoną ilość rtęci w moczu chorych dzieci. Niektórzy badacze sądzą, iż narażenie na organiczne związki metylortęciowe zawarte w szczepionkach dla niemowląt (sól sodowa kwasu etylortęciosalicylowego – Tiomersal 49,6% rtęci) stosowane jako środek bakteriobójczy i konserwujący, jest uważane za pośrednią przyczynę zachorowań. Temat ten budzi wciąż szereg kontrowersji w środowiskach medycznych, w związku z tym znaleźć można sprzeczne publikacje. Zdecydowanie jednak powinno się zmniejszyć ekspozycję małych dzieci na związki rtęci, biorąc pod uwagę fakt, jak łatwo przedostaje się ona przez barierę krew-mózg.
