W obecnych czasach każdy z nas jest właścicielem jakiegoś urządzenia elektronicznego, laptopa czy komputera, za pomocą którego jesteśmy w stanie gromadzić lub odtwarzać istotne dla nas informacje. Doskonale wiemy, że „mózgiem” tych urządzeń jest twardy dysk. Intensywnie używany, bez programów służących do oczyszczania ze zbędnych, niepotrzebnych danych, doprowadza do spowalniania pracy całego urządzenia. Programy uruchamiają się w zwolnionym tempie, zacinają się lub mogą wręcz zawiesić cały system.
Podobny problem dotyczy naszego organizmu. Gromadzące się w nim w miarę upływu lat uszkodzone, zbędne lub zmutowane komórki, czyli niepotrzebne informacje, mogą zakłócić pracę wielu układów, narządów i organów. Z pewnością takie procesy zachodzące w organizmach przyczyniają się do przyspieszenia procesów starzenia oraz pojawieniu się wielu chorób, w tym nowotworowych.
Czy można coś z tym zrobić? Czy może jesteśmy całkowicie bezbronni i skazani na porażkę? Czy istnieje coś, co wspiera w naszym organizmie procesy naturalnego pozbywania się tego, co już niepotrzebne?
Nasi przodkowie wierzyli w posty, krótkie, jedno lub kilkudniowe, aby oczyścić organizm, a początek wiosny i jesieni były najlepszym do tego czasem. Nie wszyscy jednak mogli się dostosować do „niejedzenia”, a przeszkodą często był: wiek, słaba wola, współistniejące choroby. Pomocne mogą być też święta religijne, przed którymi zalecano krótką wstrzemięźliwość pokarmową, oczyszczającą nie tylko ciało, ale także duszę i umysł.
W dzisiejszych czasach posty cieszą się nadal dużą popularnością, lecz istnieją także inni sprzymierzeńcy, chociażby tacy jak syrtuiny. Jest to grupa specjalnych białek enzymatycznych, które mają zdolność wyciszania określonych genów tzw. genów starzenia, których aktywność związana jest np. z rozwojem miażdżycy, chorobą Alzheimera i Parkinsona. Jednocześnie syrtuiny aktywują tzw. geny długowieczności. Warto zwrócić także uwagę na spermidynę, stymulującą proces „oczyszczania” komórki, czyli autofagii.
Autofagia to proces fizjologiczny, zachodzący w komórkach drożdży, zwierząt i roślin. W trakcie tego procesu dochodzi do degradacji różnych elementów komórki: cytoplazmy, organelli komórkowych czy różnego rodzaju kompleksów białkowych i innych makromolekuł. W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że autofagia jest dla komórki „sprzątaczką”, z umiejętnością recyklingu. Wyniki badań zrealizowanych w ciągu ostatnich kilkunastu lat jednoznacznie dowodzą, że autofagia może być procesem, w którym elementy komórki ulegają degradacji w sposób wybiórczy, tzn. utylizowane są tylko, te elementy komórki, które są uszkodzone, zużyte lub są już komórce zbędne i niezdatne do ponownego wykorzystania.
Autofagia najczęściej kojarzona jest jako efekt wywołany okresowym postem, ponieważ jest to jeden z czynników, który z całą pewnością ją aktywuje. Naukowcom udało się ustalić, że substancja o nazwie spermidyna, może równie pozytywnie, jak post, aktywować autofagię, wraz ze wszystkimi jej korzyściami zdrowotnymi. Zwiększenie ilości spermidyny w diecie (pokarmy i suplementacja) pozwala osiągnąć efekty postu bez konieczności niejedzenia. Z tego powodu spermidyna określana jest jako mimetyk restrykcji kalorycznej – środek, który naśladuje korzyści płynące z ograniczenia kalorii.
Badania pokazują, że autofagia nadzoruje ważne, fizjologiczne funkcje, ale nabiera szczególnego znaczenia w warunkach stresu komórkowego, kiedy dochodzi do uszkodzenia komórki. Taka sytuacja ma miejsce w licznych stanach chorobowych, przy czym wiele obserwacji zebranych od chorych pacjentów i dane doświadczalne odsłaniają nieprawidłowo działającą autofagię jako przyczynę choroby.
A czym jest spermidyna? Jest to związek należący do poliamin, która jest naturalnie wytwarzana przez organizm i może być wchłaniana z pokarmem. Swą nazwę zawdzięcza występowaniu w nasieniu ssaków. Jako pierwszy odkrył ją w 1678 r. mikrobiolog – Antonie van Leeuwenhoek. Biologicznie odpowiada za ochronę DNA plemników przed kwasowym środowiskiem pochwy.
Największą aktywnością biologiczną wykazuje się spermidyna, która ma trzy grupy aminowe i spermina o czterech grupach aminowych, zaś najmniejszą agmatyna z jedną grupą aminową. Do najbardziej znanych poliamin należą: diaminopropan, putrescyna, kadaweryna, spermina, spermidyna, agmatyna, homoagmatyna, urokaina, norspermina i norspermidyn o różnej budowie chemicznej i różnych funkcjach biologicznych.
Działanie spermidyny, tej najaktywniejszej poliaminy, możemy opisać jako: antyoksydacyjny, przeciwzapalny, wspierający funkcje metaboliczne, przyczyniający się do ochrony i wydajniejszej pracy mitochondriów. Wielu badaczy, naukowców i dietetyków uważa, że dieta bogata w spermidynę może wydłużyć czas życia i poprawić ogólny stan zdrowia.
Spermidyna a długowieczność
Badania nad tą wyjątkową, bo najaktywniejszą poliaminą, są na wczesnym etapie, ale mogą mieć istotny wpływ na zrozumienie jej rozległych funkcji podczas starzenia się komórek. Eksperymenty przeprowadzone na ludzkich komórkach, zwierzętach oraz wśród ludzi wykazały jej bardzo korzystny wpływ na ograniczenie degradacji komórek nerwowych, chorób układu krążenia, gęstości kości, usprawnienie układu odpornościowego, długowieczność, ograniczenie pojawienia się cukrzycy i otyłości, porost włosów i ochronę wątroby. Nadal pozostaje wiele jeszcze niejasnych kwestii, które muszą zostać zbadane, aby w pełni zrozumieć, jak spermidyna wpływa na nasze zdrowie i funkcjonowanie narządów, układów i organów. Dotychczasowe przedstawione wyniki są bardzo obiecujące.
Wiemy już, że spadek naturalnej produkcji spermidyny, który obserwujemy podczas starzenia się organizmu, możemy znacząco ograniczyć, wybierając bogate w ten składnik produkty spożywcze oraz suplementy diety. Naturalne źródła spermidyny znajdują się w: kiełkach zbóż, zwłaszcza pszenicy, w soi i fermentowanych produktach sojowych, szczególnie natto, algach, grochu, grzybach, zielonej sałacie, jabłku, orzechach, długo dojrzewającym serze cheddar, ziemniakach, brokułach.
Wchłanianie i biodostępność spermidyny
Zaletą spermidyny, zarówno pochodzącej z żywności, jak i z suplementacji, jest wysoka przyswajalność – szybko wchłania się z przewodu pokarmowego bez rozkładania, z zachowaniem pełnej aktywności. Spożywanie żywności bogatej w tę aminę biogenną oraz jej suplementacja są skutecznymi sposobami podniesienia jej poziomu w organizmie. Stosowanie spermidyny jest bezpieczne i nie wykazuje negatywnego wpływu na organizm. Suplementy diety zawierające spermidynę, wzbogacone są w cynk, proszek z alg, witaminy z grupy B, witaminę C, witaminę D3, selen, czystek, szafran. Dodatki te mają za zadanie wzmocnić działanie tej substancji.
Spermidyna a układ odpornościowy
Układ odpornościowy wyczuwa patogeny, w tym wirusy i bakterie, kiedy dostaną się do naszego organizmu. Zaczyna wtedy robić wszystko, aby się ich pozbyć. Jednym z głównych sposobów walki naszego organizmu z patogenami jest aktywacja makrofagów – komórek odpornościowych, które niszczą antygeny w procesie autofagii. Badania wykazały, że spermidyna uruchamiając autofagię, może pomóc w budowaniu silniejszej bariery ochronnej organizmu. Obiecujące są pierwsze doniesienia, pokazujące pozytywny wpływ spermidyny w niszczeniu patogenów np. w czasie pandemii COVID-19.
Chcąc uruchomić lub wspomóc naturalny proces autofagii, należy stosować regularne profilaktyczne posty, a w przypadku przewlekłych chorób skonsultować się ze specjalistą, prowadzić spokojny, szczęśliwy i zrównoważony styl życia, a produkty żywnościowe wzmocnić o naturalne źródła spermidyny. Dobrym rozwiązaniem wspomagającym procesy oczyszczania organizmu jest suplementacja spermidyną, wzbogaconą w substancje korzystnie wpływające na nasz organizm.
